Budżet miasta to plan pieniędzy miasta.

Budżet pokazuje:

• ile pieniędzy miasto planuje dostać,
• ile pieniędzy miasto planuje wydać,
• skąd pochodzą pieniądze,
• na co pieniądze są przeznaczane,
• czy miasto ma deficyt,
• czy miasto zaciąga kredyty albo pożyczki,
• ile wynosi dług miasta.

Budżet Miasta Zielona Góra na 2025 rok został przyjęty przez Radę Miasta.

Stało się to 17 grudnia 2024 roku.

Budżet przyjęto uchwałą numer X.174.2024.

W ciągu 2025 roku budżet był wiele razy zmieniany.

Zmiany wprowadzano uchwałami Rady Miasta oraz zarządzeniami Prezydenta Miasta.

1.1. Plan budżetu miasta

W 2025 roku zmieniono plan dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów.

Dochody to pieniądze, które wpływają do budżetu miasta.

Wydatki to pieniądze, które miasto wydaje.

Przychody to między innymi pieniądze z kredytów, pożyczek albo wolnych środków.

Rozchody to między innymi spłaty kredytów i pożyczek.

Dochody

Plan dochodów został zwiększony o 233 642 003,41 zł.

Na początku plan dochodów wynosił 1 404 467 796 zł.

Po zmianach plan dochodów wynosił 1 638 109 799,41 zł.

Dochody bieżące zwiększono o 113 520 385,79 zł.

Dochody majątkowe zwiększono o 120 121 617,62 zł.

Dochody bieżące to pieniądze na codzienne działanie miasta.

Dochody majątkowe to pieniądze związane na przykład ze sprzedażą majątku albo dotacjami na inwestycje.

Wydatki

Plan wydatków został zwiększony o 252 657 455,34 zł.

Na początku plan wydatków wynosił 1 599 613 526 zł.

Po zmianach plan wydatków wynosił 1 852 270 981,34 zł.

Wydatki bieżące zwiększono o 205 622 756,66 zł.

Wydatki majątkowe zwiększono o 47 034 698,68 zł.

Wydatki bieżące to codzienne koszty działania miasta.

Są to na przykład wydatki na szkoły, pomoc społeczną, administrację, transport i utrzymanie usług.

Wydatki majątkowe to głównie inwestycje.

Mogą to być na przykład remonty, budowy i zakup większego majątku.

Przychody

Plan przychodów został zwiększony o 53 262 184,60 zł.

Na początku plan przychodów wynosił 221 274 865 zł.

Po zmianach plan przychodów wynosił 274 537 049,60 zł.

W przychodach uwzględniono między innymi:

• pożyczki i kredyty,
• wolne środki,
• środki z rozliczeń projektów finansowanych z pieniędzy zewnętrznych,
• niewykorzystane wcześniej środki pieniężne.

Rozchody

Plan rozchodów został zwiększony o 34 246 732,67 zł.

Na początku plan rozchodów wynosił 26 129 135 zł.

Po zmianach plan rozchodów wynosił 60 375 867,67 zł.

Rozchody dotyczyły między innymi spłaty wcześniejszych zobowiązań miasta.

Planowany deficyt

Planowany deficyt został zwiększony.

Na początku wynosił 195 145 730 zł.

Po zmianach wynosił 214 161 181,93 zł.

Deficyt oznacza, że wydatki są większe niż dochody.

Miasto musi wtedy znaleźć dodatkowe źródła finansowania.

Mogą to być na przykład kredyty, pożyczki albo wolne środki.

Nadwyżka operacyjna

Planowana nadwyżka operacyjna została zmniejszona.

Na początku planowano nadwyżkę 23 603 229 zł.

Po zmianach plan pokazywał wynik minus 68 499 141,87 zł.

Nadwyżka operacyjna to różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi.

Jeśli wynik jest dodatni, miasto ma więcej bieżących dochodów niż bieżących wydatków.

Jeśli wynik jest ujemny, bieżące wydatki są większe niż bieżące dochody.

To ważna informacja o kondycji finansowej miasta.

1.2. Wykonanie budżetu miasta

W 2025 roku Miasto Zielona Góra wykonało budżet w następujący sposób:

• dochody: 1 598 171 363,51 zł,
• wydatki: 1 738 718 771,06 zł,
• przychody: 288 281 880,05 zł,
• rozchody: 60 375 867,67 zł.

Miasto zakończyło rok z deficytem budżetowym.

Deficyt wyniósł 140 547 407,55 zł.

Oznacza to, że wydatki miasta były wyższe niż dochody.

Wynik bieżący

Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi wyniosła minus 41 028 573,54 zł.

To oznacza, że bieżące wydatki były większe niż bieżące dochody.

Po doliczeniu wolnych środków i niewykorzystanych wcześniej pieniędzy wynik wyniósł plus 77 360 621,32 zł.

To ważne, bo pokazuje, że miasto korzystało z dodatkowych środków, aby zrównoważyć część bieżących wydatków.

1.3. Pożyczki i spłata zadłużenia

W 2025 roku miasto zaciągnęło pożyczki na łączną kwotę 183,7 mln zł.

W tej kwocie były:

• pożyczki z Banku Gospodarstwa Krajowego na 47,7 mln zł,
• pożyczka w konsorcjum banków na 136 mln zł.

Konsorcjum banków tworzyły:

• Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A.,
• Bank Gospodarstwa Krajowego.

Pożyczki z Banku Gospodarstwa Krajowego wspierały zieloną transformację miast.

Zielona transformacja oznacza działania, które mają pomagać środowisku i klimatowi.

Część tych działań była finansowana z Krajowego Planu Odbudowy.

Krajowy Plan Odbudowy w skrócie nazywa się KPO.

Nowe zobowiązania mają być spłacane do:

• 2045 roku w przypadku pożyczek z BGK,
• 2048 roku w przypadku pożyczki z konsorcjum banków.

W 2025 roku miasto spłaciło kredyty i pożyczki na kwotę 60,3 mln zł.

W tej kwocie była wcześniejsza spłata części kredytu w Europejskim Banku Inwestycyjnym.

Wcześniejsza spłata wyniosła 33 792 685,19 zł.

Miasto w 2025 roku nie udzieliło poręczeń innym podmiotom.

Poręczenie oznacza, że miasto gwarantowałoby spłatę czyjegoś zobowiązania.

1.4. Pomoc dla obywateli Ukrainy

W 2025 roku miasto realizowało zadania związane z pomocą obywatelom Ukrainy.

Chodziło o pomoc w związku z wojną w Ukrainie.

Ze środków Funduszu Pomocy wydano łącznie 39,57 mln zł.

Pieniądze przeznaczono między innymi na:

• administrację: 0,06 mln zł,
• oświatę: 34,68 mln zł,
• pomoc społeczną: 3,97 mln zł,
• pomoc osobom z niepełnosprawnościami: 0,02 mln zł,
• stypendia i zasiłki szkolne: 0,03 mln zł,
• utrzymanie dzieci w pieczy zastępczej: 0,81 mln zł.

Największa część pieniędzy została przeznaczona na zadania oświatowe.

Chodziło o kształcenie, wychowanie i opiekę nad dziećmi i uczniami z Ukrainy.

1.5. Dochody budżetu miasta

W 2025 roku plan dochodów wynosił 1 638 109 799,41 zł.

Miasto wykonało dochody w kwocie 1 598 171 363,51 zł.

Oznacza to wykonanie planu w 97,6%.

Główne źródła dochodów

Największą częścią dochodów były dochody własne.

Dochody własne wyniosły 1 233 129 393,19 zł.

To było 77,2% wszystkich dochodów.

Dochody własne to pieniądze, na które miasto ma większy wpływ.

Są to na przykład podatki lokalne, udziały w podatkach PIT i CIT oraz dochody z majątku.

Najważniejsze części dochodów własnych to:

• udziały miasta w podatkach PIT i CIT: 756 726 643,89 zł,
• wpływy z podatków i opłat lokalnych: 302 965 373,44 zł,
• inne dochody: 138 984 508,13 zł,
• dochody z majątku miasta: 30 344 383,01 zł,
• dotacje z budżetów innych samorządów: 4 108 484,72 zł.

PIT to podatek dochodowy od osób fizycznych.

CIT to podatek dochodowy od firm.

Podatki i opłaty lokalne to na przykład podatek od nieruchomości albo opłaty pobierane przez miasto.

Inne dochody

Miasto otrzymało także:

• subwencję ogólną: 108 519 765,97 zł,
• dotacje celowe z budżetu państwa: 168 518 523,73 zł,
• środki europejskie: 88 003 680,62 zł.

Subwencja to pieniądze przekazane miastu z budżetu państwa.

Dotacja celowa to pieniądze przekazane na określony cel.

Środki europejskie to pieniądze z Unii Europejskiej.

Dochody bieżące i majątkowe

Dochody bieżące wyniosły 1 465 736 307,54 zł.

Dochody majątkowe wyniosły 132 435 055,97 zł.

1.6. Dochody w porównaniu z 2024 rokiem

W 2024 roku dochody miasta wyniosły 1 475 946 457,49 zł.

W 2025 roku dochody wyniosły 1 598 171 363,51 zł.

Dochody były więc wyższe o 122 224 906,02 zł.

Wzrosły szczególnie dochody własne.

W 2024 roku dochody własne wynosiły 894 468 943,44 zł.

W 2025 roku wyniosły 1 233 129 393,19 zł.

To wzrost o 338 660 449,75 zł.

Jednocześnie spadła subwencja ogólna.

W 2024 roku wynosiła 373 826 709 zł.

W 2025 roku wyniosła 108 519 765,97 zł.

To spadek o 265 306 943,03 zł.

1.7. Wydatki budżetu miasta

W 2025 roku plan wydatków wynosił 1 852 270 981,34 zł.

Miasto wykonało wydatki w kwocie 1 738 718 771,06 zł.

Oznacza to wykonanie planu w 93,9%.

Plan wydatków bieżących wykonano w 96,7%.

Plan wydatków majątkowych wykonano w 79,0%.

Wydatki majątkowe to głównie inwestycje.

Niższe wykonanie wydatków majątkowych może oznaczać, że część inwestycji nie została zrealizowana w pełnym zaplanowanym zakresie albo została przesunięta.

1.8. Na co miasto wydało najwięcej pieniędzy?

Największą częścią wydatków była oświata i edukacja.

Na oświatę i edukację wydano 688 046 593,97 zł.

To było 39,57% wszystkich wydatków.

Drugą dużą grupą była pomoc i polityka społeczna.

Na ten cel wydano 258 323 577,69 zł.

To było 14,86% wszystkich wydatków.

Na inwestycje wydano 231 953 889,98 zł.

To było 13,34% wszystkich wydatków.

Na administrację wydano 127 627 427,62 zł.

To było 7,34% wszystkich wydatków.

Na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska wydano 124 937 610,91 zł.

To było 7,19% wszystkich wydatków.

Na transport i łączność wydano 107 350 832,21 zł.

To było 6,17% wszystkich wydatków.

Pozostałe ważne wydatki to:

• sport i turystyka: 57 024 816,52 zł,
• obsługa długu: 37 137 498,06 zł,
• kultura i ochrona dziedzictwa narodowego: 28 605 518,93 zł,
• bezpieczeństwo publiczne: 29 443 240,42 zł,
• gospodarka mieszkaniowa: 23 252 034,07 zł,
• ochrona zdrowia: 20 903 803,38 zł.

Obsługa długu oznacza między innymi koszty odsetek i spłat związanych z zadłużeniem.

1.9. Wydatki w porównaniu z 2024 rokiem

W 2024 roku wydatki miasta wyniosły 1 612 307 902,97 zł.

W 2025 roku wydatki wyniosły 1 738 718 771,06 zł.

Wydatki wzrosły o 126 410 868,09 zł.

Wydatki bieżące wzrosły o 133 147 821,81 zł.

Wydatki inwestycyjne spadły o 6 736 953,72 zł.

Oznacza to, że miasto wydało więcej na bieżące funkcjonowanie.

Jednocześnie wydało mniej na inwestycje niż rok wcześniej.

1.10. Zadłużenie miasta

Na dzień 31 grudnia 2025 roku dług Miasta Zielona Góra wyniósł 774 434 447,85 zł.

Dług wzrósł o 109 516 817,52 zł w porównaniu z 2024 rokiem.

Miasto ma zobowiązania wieloletnie.

Zobowiązania wieloletnie to takie, które będą spłacane przez wiele lat.

Chodzi między innymi o:

• kredyt w Europejskim Banku Inwestycyjnym,
• pożyczki w Banku Gospodarstwa Krajowego,
• pożyczki w Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A.

Całkowita spłata kredytu ma nastąpić najpóźniej w 2048 roku.

Dług miasta w stosunku do wykonanych dochodów wyniósł 48,5%.

W 2024 roku wynosił 45,1%.

To oznacza, że poziom zadłużenia wzrósł.

Zobowiązania wymagalne

Na koniec 2025 roku miasto nie miało zobowiązań wymagalnych.

Zobowiązania wymagalne to takie zobowiązania, których termin płatności już minął.

Brak zobowiązań wymagalnych oznacza, że miasto nie miało przeterminowanych zobowiązań.

Należności wymagalne

Na koniec 2025 roku miasto miało należności wymagalne w kwocie 88 822 173,16 zł.

Należności wymagalne to pieniądze należne miastu, których ktoś nie zapłacił w terminie.

W porównaniu z 2024 rokiem należności wymagalne wzrosły o około 930 tysięcy złotych.

Miasto prowadzi działania, aby odzyskać te pieniądze.

Są to na przykład:

• wysyłanie upomnień,
• wystawianie tytułów wykonawczych,
• ustanawianie hipoteki przymusowej,
• prowadzenie egzekucji.

Hipoteka przymusowa to zabezpieczenie długu na nieruchomości dłużnika.

Egzekucja oznacza działania mające doprowadzić do odzyskania pieniędzy.

1.11. Skutki obniżenia podatków, ulg i zwolnień

W 2025 roku skutki obniżenia górnych stawek podatkowych wyniosły 25 569 790,50 zł.

Oznacza to, że miasto uzyskało mniej pieniędzy, niż mogłoby uzyskać przy najwyższych dopuszczalnych stawkach.

W tej kwocie były:

• podatek od środków transportowych: 16 777 558,83 zł,
• podatek od nieruchomości: 8 620 608,53 zł,
• podatek rolny: 171 623,14 zł.

Skutki udzielonych ulg i zwolnień wyniosły 10 345 176,56 zł.

Dotyczyły podatku od nieruchomości.

Skutki decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych wyniosły 4 531 zł.

Umorzenie oznacza rezygnację z dochodzenia części albo całości zaległości.

1.12. Relacja z art. 243 ustawy o finansach publicznych

Miasto musi spełniać specjalną relację z ustawy o finansach publicznych.

Chodzi o art. 243.

Ten przepis ogranicza możliwość zadłużania się samorządów.

Pokazuje, czy miasto może bezpiecznie spłacać swoje zobowiązania.

Na koniec 2025 roku relacja dla Zielonej Góry wyniosła:

7,72% ≤ 7,91%

Oznacza to, że miasto spełniło wymaganą relację.

Relacja została też spełniona w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2025-2048.

Wieloletnia Prognoza Finansowa pokazuje plan finansów miasta na wiele lat.

1.13. Windykacja i egzekucja należności

Miasto prowadziło działania, aby odzyskać zaległe podatki i opłaty lokalne.

Windykacja oznacza działania zmierzające do odzyskania pieniędzy.

Egzekucja oznacza formalne działania, które mają zmusić dłużnika do zapłaty.

W 2025 roku dzięki takim działaniom odzyskano 13 mln 896 tys. zł.

Miasto stosowało między innymi:

• upomnienia,
• tytuły wykonawcze,
• hipoteki,
• inne środki egzekucyjne.

Podsumowanie

W 2025 roku budżet Zielonej Góry miał duże dochody i duże wydatki.

Najważniejsze liczby to:

• dochody wykonane: 1 598 171 363,51 zł,
• wydatki wykonane: 1 738 718 771,06 zł,
• deficyt budżetowy: 140 547 407,55 zł,
• przychody: 288 281 880,05 zł,
• rozchody: 60 375 867,67 zł,
• dług miasta na koniec roku: 774 434 447,85 zł,
• należności wymagalne: 88 822 173,16 zł,
• odzyskane zaległości: 13 mln 896 tys. zł.

Najwięcej pieniędzy miasto wydało na:

• oświatę i edukację,
• pomoc społeczną,
• inwestycje,
• administrację,
• gospodarkę komunalną i ochronę środowiska,
• transport.

Budżet pokazuje, że miasto miało deficyt.

Pokazuje też, że wzrosło zadłużenie miasta.

Jednocześnie miasto spełniło ustawową relację dotyczącą spłaty zobowiązań.

Komentarz edytorski

Ten rozdział raportu zawiera bardzo ważne dane.

Dotyczy pieniędzy miasta, długu, deficytu, dochodów i wydatków.

To jedna z najważniejszych części raportu o stanie miasta.

Problem polega na tym, że tekst jest trudny dla zwykłego czytelnika.

Jest dużo liczb, skrótów i pojęć finansowych.

W wersji bardziej dostępnej warto byłoby dodać krótkie wyjaśnienia przy każdym pojęciu.

Chodzi na przykład o:

• dochody,
• wydatki,
• przychody,
• rozchody,
• deficyt,
• nadwyżkę operacyjną,
• dochody bieżące,
• wydatki bieżące,
• wydatki majątkowe,
• należności wymagalne,
• zobowiązania wymagalne.

Warto byłoby też dodać prostą tabelę z najważniejszymi liczbami.

Taka tabela mogłaby pokazywać:

• plan,
• wykonanie,
• różnicę,
• procent wykonania,
• krótkie wyjaśnienie, co dana liczba oznacza.

Szczególnie ważne jest wyjaśnienie deficytu.

W raporcie pojawia się deficyt budżetowy 140 547 407,55 zł.

Jednocześnie wykres pokazuje wynik 87,4 mln zł, bo zestawia dochody i przychody razem oraz wydatki i rozchody razem.

Dla mieszkańca to może być mylące.

Warto by było jasno napisać, że są to różne sposoby pokazania budżetu.

Deficyt oznacza różnicę między dochodami a wydatkami.

Natomiast zestawienie z przychodami i rozchodami pokazuje także źródła finansowania i spłaty zobowiązań.

Bez takiego wyjaśnienia można odnieść wrażenie, że raport pokazuje dwa różne wyniki, a to nie pomaga w zrozumieniu finansów miasta.

Warto też wyraźniej pokazać, że wydatki bieżące były większe niż dochody bieżące. To jest ważna informacja o kondycji finansów.

W 2025 roku ta różnica wyniosła minus 41 028 573,54 zł.

To powinno być jasno opisane, a nie schowane między długimi zdaniami.

W rozdziale przydałoby się również porównanie z poprzednimi latami.

Raport pokazuje dane za 2024 i 2025 rok, ale warto byłoby dodać prosty komentarz:

• które dochody wzrosły,
• które dochody spadły,
• które wydatki wzrosły najbardziej,
• dlaczego inwestycje były niższe niż w 2024 roku,
• dlaczego zadłużenie wzrosło,
• co oznacza wzrost długu dla kolejnych lat.

W obecnej formie rozdział jest poprawny księgowo, ale dla mieszkańca jest mało przyjazny.

A budżet miasta nie powinien być dokumentem tylko dla skarbnika, radnych i ludzi, którzy z własnej woli czytają tabele finansowe po godzinach.

Mieszkaniec powinien zrozumieć z niego trzy rzeczy:

1. ile pieniędzy miasto miało,
2. na co je wydało,
3. czy sytuacja finansowa miasta jest bezpieczna.

Dopiero wtedy budżet naprawdę staje się informacją publiczną, a nie tylko zestawem liczb do rytualnego odhaczenia w BIP-ie.