Szanowne Radne,
Szanowni Radni,
w związku ze zbliżającą się debatą absolutoryjną nad wykonaniem budżetu Miasta Zielona Góra za 2025 r. oraz głosowaniem w sprawie absolutorium dla Prezydenta Miasta, zwracam się do Państwa z prośbą o przeprowadzenie rzetelnej, konkretnej i pogłębionej debaty nad faktyczną sytuacją finansową miasta, w związku z wykonaniem budżetu Miasta Zielona Góra za 2025 r., deficytem operacyjnym, zadłużeniem, należnościami oraz skutecznością działań windykacyjnych.
Nie chodzi o debatę ogólną, sprowadzoną do stwierdzenia, że Regionalna Izba Obrachunkowa wydała opinię pozytywną, a wskaźniki formalnie się zgadzają. Chodzi o rozmowę o jakości wykonania budżetu, ryzykach finansowych, deficycie operacyjnym, zadłużeniu, należnościach wymagalnych, odpisach aktualizujących oraz skuteczności odzyskiwania pieniędzy należnych miastu.
Pozytywna opinia RIO jest ważnym elementem procedury absolutoryjnej, ale nie powinna zastępować samodzielnej oceny Rady Miasta. Absolutorium nie jest automatyczną pieczątką za to, że budżet formalnie zmieścił się w ustawowych ramach. Jest polityczno-kontrolną oceną wykonania budżetu i gospodarowania finansami publicznymi. Radni mają nie tylko prawo, ale i obowiązek zadawać pytania o realną kondycję finansową miasta.
Z dostępnych dokumentów oraz odpowiedzi Urzędu Miasta Zielona Góra na wniosek o udostępnienie informacji publicznej wynika, że sytuacja wymaga poważnej dyskusji.
Po pierwsze, Miasto Zielona Góra odnotowało deficyt operacyjny w latach 2023-2025. Oznacza to, że w kolejnych latach dochody bieżące nie pokrywały wydatków bieżących. Mówiąc prościej: codzienne funkcjonowanie miasta kosztowało więcej, niż miasto uzyskiwało z bieżących dochodów.
Według danych wskazywanych przez RIO wynik operacyjny brutto kształtował się następująco:
| Rok | Wynik operacyjny brutto | Znaczenie |
|---|---|---|
| 2023 | ok. -32,79 mln zł | wydatki bieżące były wyższe od dochodów bieżących |
| 2024 | ok. -3,80 mln zł | nadal wystąpił deficyt operacyjny |
| 2025 | ok. -41,03 mln zł | deficyt operacyjny ponownie wyraźnie wzrósł |
Trzy lata deficytu operacyjnego nie są technicznym szczegółem. To sygnał ostrzegawczy dotyczący stabilności bieżącego funkcjonowania miasta. W takiej sytuacji debata absolutoryjna nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że „formalnie wszystko się zgadza”.
Po drugie, Miasto Zielona Góra zakończyło 2025 r. z zadłużeniem na poziomie około 774 mln zł. Po I kwartale 2026 r. zadłużenie spadło do około 767 mln zł, ale nie zmienia to zasadniczego obrazu sytuacji. Spadek o kilka milionów złotych przy długu liczonym w setkach milionów złotych nie jest jeszcze dowodem trwałej poprawy kondycji finansowej.
Wysoki dług sam w sobie może być elementem polityki inwestycyjnej. Jednak w połączeniu z powtarzającym się deficytem operacyjnym powinien skłaniać Radę Miasta do szczególnie uważnej kontroli. Warto zapytać nie tylko o to, czy miasto spełnia relacje ustawowe, ale również o to, jak obsługa długu wpływa na wydatki bieżące, inwestycje, usługi publiczne i elastyczność budżetu w kolejnych latach.
Po trzecie, z odpowiedzi Urzędu Miasta wynika, że urząd nie przedstawił odrębnego, publicznie dostępnego planu naprawczego, programu oszczędnościowego ani kompleksowego dokumentu pokazującego sposób reakcji na deficyt operacyjny i napięcia finansowe. W odpowiedzi wskazano na bieżący monitoring, analizy, konsultacje i prace robocze, ale jednocześnie powołano się na brak odrębnych dokumentów albo ich roboczy/wewnętrzny charakter.
To jest kwestia istotna dla jawności finansów publicznych. Jeśli miasto prowadzi monitoring i analizy, mieszkańcy powinni wiedzieć, jakie wnioski z nich wynikają. Jeśli dokumenty nie powstały, należy zapytać, dlaczego przy takiej skali długu i trzyletnim deficycie operacyjnym nie przygotowano dokumentu porządkującego działania naprawcze lub racjonalizacyjne. Jeśli dokumenty istnieją, ale są traktowane jako robocze, należy zapytać, gdzie kończy się praca wewnętrzna urzędu, a zaczyna prawo mieszkańców do wiedzy o stanie finansów miasta.
Po czwarte, poważnej debaty wymagają należności miasta, zaległości, odpisy aktualizujące i windykacja. Miasto nie tylko spłaca zobowiązania wobec wierzycieli. Miasto ma także pieniądze do odzyskania. Część tych pieniędzy istnieje jednak głównie w dokumentach księgowych, a ich odzyskanie może być trudne.
Dla jasności:
- Należność to pieniądze, które ktoś powinien zapłacić miastu.
- Należność wymagalna to taka, której termin płatności już minął.
- Odpis aktualizujący oznacza, że księgowo uwzględniono ryzyko trudności w odzyskaniu pieniędzy.
- Należność umorzona to taka, z której miasto zrezygnowało w całości lub części.
- Należność przedawniona to taka, której skuteczne dochodzenie może być utrudnione lub niemożliwe z uwagi na upływ czasu.
- Należność odpisana jako nieściągalna to pieniądz formalnie należny, ale uznany za praktycznie niemożliwy do odzyskania.
Z przekazanego przez Urząd Miasta zestawienia wynika, że należności objęte odpisami aktualizującymi wynosiły:
| Rok | Należności objęte odpisem aktualizującym |
| 2023 | 35 780 976,93 zł |
| 2024 | 42 862 974,02 zł |
| 2025 | 45 167 502,25 zł |
| 2026, stan na 31 maja | 23 399 243,82 zł |
W 2025 r. należności objęte odpisami aktualizującymi przekroczyły 45 mln zł. To kwota, która powinna być przedmiotem poważnej rozmowy na sesji absolutoryjnej. Nie wystarczy powiedzieć, że liczby są w dokumentach. Trzeba zapytać, co z tych liczb wynika dla budżetu miasta.
Największe pozycje w odpisach aktualizujących za 2025 r. obejmowały m.in.:
| Kategoria | Kwota w 2025 r. |
| Różne należności, w tym z umów cywilnoprawnych | 21 185 655,66 zł |
| Podatki lokalne | 19 794 565,18 zł |
| Należności publicznoprawne | 1 500 266,73 zł |
| Usługi przyjęcia pacjentów | 1 031 071,49 zł |
| Najem lokali | 871 482,90 zł |
| Opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi | 780 990,81 zł |
To pokazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie drobnych zaległości. Mówimy o milionach złotych związanych m.in. z podatkami lokalnymi, należnościami cywilnoprawnymi, najmem i innymi tytułami.
Zestawienie należności umorzonych wygląda następująco:
| Rok | Należności umorzone |
| 2023 | 2 642 143,25 zł |
| 2024 | 2 656 997,55 zł |
| 2025 | 2 420 935,97 zł |
| 2026, stan na 31 maja | 1 861 676,74 zł |
Należności odpisane jako nieściągalne i przedawnione przedstawiają się następująco:
| Rok | Odpisane jako nieściągalne | Przedawnione |
| 2023 | 47 867,59 zł | 36 644,62 zł |
| 2024 | 501 642,15 zł | 842 295,73 zł |
| 2025 | 288 558,81 zł | 657 278,40 zł |
| 2026, stan na 31 maja | 45 612,45 zł | 0,00 zł |
Szczególnej uwagi wymaga rok 2024, w którym należności przedawnione wyniosły ponad 842 tys. zł. Przy napiętej sytuacji finansowej miasta każda przedawniona należność powinna rodzić pytania o nadzór, procedury i skuteczność monitorowania spraw.
Po piąte, Urząd Miasta przedstawił dane dotyczące działań windykacyjnych i egzekucyjnych. Wynika z nich, że działania są prowadzone. To należy odnotować uczciwie. Problem polega jednak na tym, że sama liczba działań windykacyjnych nie oznacza jeszcze, że system odzyskiwania należności jest wystarczająco skuteczny wobec skali problemu.
Dane dotyczące upomnień, wezwań i nakazów:
| Rok | Liczba upomnień, wezwań i nakazów | Wartość | Kwota odzyskana |
| 2023 | 28 276 | 18 717 118,88 zł | 12 705 988,50 zł |
| 2024 | 25 448 | 19 949 964,73 zł | 12 434 400,15 zł |
| 2025 | 26 024 | 20 948 536,85 zł | 14 690 296,56 zł |
| 2026, do 31 maja | 5 994 | 5 449 562,49 zł | 2 776 768,58 zł |
Dane dotyczące tytułów wykonawczych:
| Rok | Liczba tytułów wykonawczych | Wartość | Kwota odzyskana |
| 2023 | 5 408 | 8 136 106,54 zł | 4 462 585,98 zł |
| 2024 | 5 677 | 9 090 785,72 zł | 4 233 662,73 zł |
| 2025 | 4 649 | 8 082 471,95 zł | 4 122 115,67 zł |
| 2026, do 31 maja | 2 138 | 2 805 364,21 zł | 1 404 096,73 zł |
Te liczby pokazują, że miasto wysyła tysiące upomnień, wystawia tysiące tytułów wykonawczych i odzyskuje miliony złotych. Ale jednocześnie w dokumentach nadal widoczne są duże kwoty należności problematycznych. Dlatego debata powinna dotyczyć nie tylko tego, czy windykacja istnieje, ale czy jest wystarczająco skuteczna i kompletna.
W odpowiedzi Urząd Miasta sam zaznaczył, że przekazane zestawienie nie obejmuje wszystkich spraw. Nie obejmuje m.in. spraw prowadzonych na drodze cywilnej przez kancelarie radców prawnych, spraw kierowanych do egzekucji komorniczej sądowej, należności windykowanych przez inne departamenty i jednostki organizacyjne miasta oraz należności objętych tytułami wykonawczymi realizowanymi przez urzędy skarbowe.
To oznacza, że radni powinni domagać się pełnego obrazu, a nie tylko fragmentu. W sprawach finansów publicznych nie wystarczy pokazać jednego wycinka i uznać, że temat został zamknięty.
W związku z powyższym proszę Państwa o poruszenie podczas debaty absolutoryjnej co najmniej następujących pytań:
- Jakie były główne przyczyny deficytu operacyjnego Miasta Zielona Góra w latach 2023–2025?
- Dlaczego w 2025 r. deficyt operacyjny ponownie wzrósł do poziomu około 41 mln zł?
- Jakie działania podjęto po otrzymaniu opinii RIO wskazującej na występowanie deficytu operacyjnego w latach 2023-2025?
- Czy Prezydent Miasta, Skarbnik Miasta lub kierownictwo Urzędu przygotowali dokument pokazujący sposób ograniczenia deficytu operacyjnego w kolejnych latach?
- Czy istnieje program oszczędnościowy, plan racjonalizacji wydatków bieżących, przegląd dochodów własnych albo inny dokument dotyczący poprawy sytuacji finansowej miasta?
- Jak obsługa długu wpływa na wydatki bieżące miasta i możliwość realizacji inwestycji?
- Czy dług na poziomie około 774 mln zł na koniec 2025 r. jest, zdaniem Prezydenta Miasta i Skarbnika Miasta, poziomem bezpiecznym w warunkach powtarzającego się deficytu operacyjnego?
- Dlaczego należności objęte odpisami aktualizującymi w 2025 r. przekroczyły 45 mln zł?
- Jakie są główne przyczyny tak wysokiego poziomu odpisów aktualizujących w kategoriach: różne należności z umów cywilnoprawnych oraz podatki lokalne?
- Jakie działania podjęto, aby ograniczyć skalę należności przedawnionych i nieściągalnych?
- Dlaczego w 2024 r. należności przedawnione wyniosły ponad 842 tys. zł?
- Jaka część należności objętych odpisami aktualizującymi jest realnie możliwa do odzyskania?
- Jak oceniana jest skuteczność działań windykacyjnych w latach 2023-2025?
- Dlaczego przedstawione przez urząd zestawienie windykacji nie obejmuje wszystkich spraw, w tym spraw cywilnych, egzekucji komorniczej, innych departamentów i jednostek organizacyjnych?
- Czy Rada Miasta otrzyma pełne zestawienie obejmujące wszystkie kanały odzyskiwania należności miasta?
- Czy brak odrębnego publicznego dokumentu naprawczego oznacza, że miasto nie posiada całościowej strategii ograniczenia napięcia finansowego?
- Jakie konkretne działania zostaną podjęte w 2026 r., aby ograniczyć ryzyko dalszego występowania deficytu operacyjnego?
- Czy Prezydent Miasta przedstawi Radzie Miasta i mieszkańcom jasny plan poprawy jakości finansów miasta, obejmujący dochody bieżące, wydatki bieżące, zadłużenie, należności i windykację?
Podkreślam, że celem niniejszego pisma nie jest zastępowanie radnych w ocenie politycznej ani przesądzanie wyniku głosowania. Celem jest zwrócenie uwagi, że głosowanie absolutoryjne nie powinno być mechanicznym zatwierdzeniem dokumentów, lecz realną kontrolą wykonania budżetu.
Radny głosujący za absolutorium może uznać, że budżet został wykonany formalnie poprawnie, RIO wydała opinię pozytywną, a ustawowe relacje zostały zachowane. Ale radny głosujący przeciw albo wstrzymujący się również może mieć poważne podstawy, jeżeli uzna, że wykonanie budżetu ujawnia niebezpieczny model zarządzania finansami: trzyletni deficyt operacyjny, wysoki dług, duże należności objęte odpisami aktualizującymi, niepełny obraz windykacji oraz brak publicznie przedstawionego planu ograniczenia napięcia finansowego.
Dlatego apeluję o to, aby debata absolutoryjna nie została sprowadzona do kilku ogólnych wystąpień i rytualnego głosowania. Mieszkańcy mają prawo wiedzieć, czy miasto jest tylko formalnie zgodne z przepisami, czy rzeczywiście finansowo bezpieczne. Mają prawo wiedzieć, czy za dokumentami budżetowymi stoi realna strategia, czy tylko bieżące łatanie napięć. Mają prawo wiedzieć, czy należności miasta są skutecznie odzyskiwane, czy też część pieniędzy pozostaje głównie w tabelach.
Zielona Góra nie jest dziś w stanie nagłej niewypłacalności. Tego nie twierdzę. Ale brak pożaru nie oznacza jeszcze, że instalacja jest bezpieczna. W finansach publicznych dym trzeba sprawdzać wtedy, kiedy jeszcze da się zapobiec większym problemom, a nie dopiero wtedy, gdy wszyscy zaczynają udawać, że przecież od dawna było czuć spaleniznę.
jawna zielona 