Ta część raportu opisuje działania miasta związane z ochroną środowiska.

Ochrona środowiska oznacza dbanie o przyrodę i ograniczanie szkód dla ludzi, zwierząt, roślin, wody, gleby i powietrza.

W 2025 roku działania miasta dotyczyły między innymi:

• usuwania skutków pożaru odpadów niebezpiecznych w Przylepie,
• sprawy odpadów niebezpiecznych przy ulicy Moniuszki,
• edukacji ekologicznej,
• terenów zielonych,
• wycinki drzew,
• ochrony pomników przyrody,
• gospodarki leśnej,
• gospodarki odpadami,
• ochrony powietrza,
• ochrony przed hałasem,
• ochrony przed polami elektromagnetycznymi,
• decyzji środowiskowych.

19.1. Usuwanie skutków pożaru hali odpadów niebezpiecznych w Przylepie

W raporcie opisano dalsze działania po pożarze hali z odpadami niebezpiecznymi w sołectwie Przylep.

Odpady niebezpieczne to odpady, które mogą szkodzić ludziom albo środowisku.

Mogą zanieczyszczać na przykład:

• glebę,
• wodę,
• powietrze.

Sprzątanie działek sąsiednich

Po pożarze trzeba było usunąć odpady z działek sąsiednich.

Chodziło o odpady powstałe w wyniku pożaru i akcji gaśniczej.

Odpady znajdowały się na działkach:

• 765/95,
• 765/97,
• 765/26.

Działki są położone przy ulicy Przylep-Zakładowa w Zielonej Górze.

15 maja 2025 roku miasto podpisało umowę na usunięcie tych odpadów.

Termin wykonania zadania wynosił 50 dni od podpisania umowy.

Umowę podpisano z konsorcjum firm.

Konsorcjum to grupa firm, które wspólnie realizują zadanie.

W skład konsorcjum wchodziły:

• PROMAROL-PLUS Sp. z o.o.,
• Zakład Utylizacji Odpadów Sp. z o.o.,
• Green Petrol Sp. z o.o.

30 czerwca 2025 roku podpisano protokół odbioru końcowego.

Protokół odbioru końcowego oznacza potwierdzenie, że zadanie zostało zakończone.

W ramach zadania wywieziono i unieszkodliwiono 460,28 Mg odpadów.

Mg oznacza megagram.

1 megagram to 1 tona.

Oznacza to, że usunięto 460,28 tony odpadów.

Unieszkodliwienie odpadów oznacza ich bezpieczne przetworzenie albo usunięcie tak, aby nie zagrażały ludziom i środowisku.

Remediacja terenów zanieczyszczonych

Miasto prowadziło też działania dotyczące remediacji.

Remediacja oznacza oczyszczanie zanieczyszczonego terenu.

Chodzi o przywrócenie gleby, ziemi albo wody do bezpieczniejszego stanu.

7 lutego 2025 roku miasto podpisało umowę na wykonanie badań wstępnych.

Badania dotyczyły terenu po pożarze i terenów sąsiednich.

Sprawdzano między innymi działki:

• 765/96,
• 765/95,
• 765/97,
• 765/26,
• 6/1.

Sprawdzano też osady denne w zbiorniku na działce numer 1/4.

Osady denne to materiał znajdujący się na dnie zbiornika wodnego.

W marcu 2025 roku firma PROTE Sp. z o.o. wykonała badania wstępne.

Teren podzielono na 13 sekcji badawczych.

Pobrano próbki gruntu z różnych głębokości.

Wykonano też 16 otworów badawczych.

Badania wykazały przekroczenia dopuszczalnych stężeń substancji.

Przekroczenie oznacza, że ilość danej substancji była wyższa niż dopuszczają przepisy.

W próbkach powierzchniowych przekroczenia wystąpiły we wszystkich badanych sekcjach.

Dotyczyły głównie:

• wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych,
• węglowodorów frakcji oleju,
• metali,
• metaloidów.

Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne to grupa zanieczyszczeń chemicznych.

W skrócie nazywa się je WWA.

W próbkach z większej głębokości przekroczenia wystąpiły w 2 otworach badawczych.

Dotyczyły:

• ołowiu,
• tetrachloroetenu.

3 lipca 2025 roku rozpoczęto kolejne postępowanie.

Dotyczyło ono badań szczegółowych i przygotowania projektu planu remediacji.

13 października 2025 roku podpisano umowę z firmą REMEA Sp. z o.o.

Firma miała wykonać badania szczegółowe.

Po badaniach miał powstać projekt planu remediacji.

Podczas badań znaleziono dodatkowe zanieczyszczenia.

Były to między innymi:

• fenol,
• krezole,
• tetrahydrofuran,
• pirydyna.

Wyniki pokazały, że potrzebne są dodatkowe badania.

Bez nich nie można dokładnie określić zasięgu zanieczyszczenia.

Zasięg zanieczyszczenia oznacza, jak daleko i jak głęboko rozeszły się szkodliwe substancje.

27 lutego 2026 roku ogłoszono przetarg na dodatkowe badania.

Po tych badaniach raport ma zostać uzupełniony.

Dopiero wtedy będzie można opracować pełny projekt planu remediacji.

Monitoring wód podziemnych

W 2025 roku kontynuowano monitoring wód podziemnych wokół miejsca pożaru.

Monitoring oznacza regularne sprawdzanie stanu środowiska.

Wody podziemne badano w 6 parach piezometrów.

Piezometr to specjalny punkt pomiarowy.

Służy do badania wód podziemnych.

W listopadzie 2025 roku przedstawiono raport z badań monitoringu wód podziemnych.

Raport obejmował okres od IV kwartału 2024 roku do III kwartału 2025 roku.

W 9 z 12 piezometrów wody podziemne miały dobry stan chemiczny.

Zaliczono je do II i III klasy jakości.

W 3 piezometrach wody miały zły stan chemiczny.

Powodem była podwyższona zawartość związków azotu.

Chodziło o:

• azotany,
• jon amonowy.

W badanych wodach nie wykazano podwyższonych zawartości:

• metali ciężkich,
• węglowodorów ropopochodnych,
• wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych,
• lotnych węglowodorów aromatycznych.

W IV kwartale 2025 roku wykonano kolejne badania.

Wyniki tych badań mają zostać uwzględnione w następnym raporcie.

Monitoring rozszerzono też o dodatkowe substancje wykryte przy działaniach remediacyjnych.

19.2. Odpady niebezpieczne w garażu przy ulicy Moniuszki

W raporcie opisano także sprawę odpadów niebezpiecznych zgromadzonych w garażu przy ulicy Moniuszki 14.

Odpady znajdowały się na działce numer 222/5.

Nakaz usunięcia odpadów

17 września 2024 roku Prezydent Miasta Zielona Góra wydał decyzję.

Decyzja nakazywała firmie Mar-Tech Holdings Poland Sp. z o.o. usunięcie wszystkich zgromadzonych odpadów.

Termin usunięcia odpadów wyznaczono do 31 października 2024 roku.

21 listopada 2024 roku przeprowadzono kontrolę.

Stwierdzono, że odpady nie zostały usunięte.

W lutym 2025 roku odbyła się kolejna wizja w terenie.

Wizja oznacza oględziny miejsca.

Podczas wizji stwierdzono, że odpady nadal znajdują się w garażu.

Nie stwierdzono jednak wycieków, zapachów ani zmiany ilości odpadów.

Grzywna

12 lutego 2025 roku Prezydent Miasta nałożył na firmę grzywnę.

Grzywna miała zmusić firmę do usunięcia odpadów.

Wysokość grzywny wyniosła 15 000 zł.

Postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne.

Oznacza to, że nie udało się wyegzekwować należności od firmy.

Biuro Egzekucji Administracyjnej nie znalazło majątku, z którego można byłoby odzyskać pieniądze.

26 listopada 2025 roku postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.

Umorzenie oznacza zakończenie sprawy bez skutecznego odzyskania należności.

Wykonanie zastępcze

Ponieważ firma nie usunęła odpadów, miasto rozpoczęło procedurę wykonania zastępczego.

Wykonanie zastępcze oznacza, że obowiązek wykonuje ktoś inny, a koszt powinien zostać przeniesiony na podmiot zobowiązany.

13 stycznia 2026 roku miasto zwróciło się do 5 potencjalnych wykonawców.

Chodziło o oszacowanie kosztów:

• usunięcia odpadów,
• transportu odpadów,
• unieszkodliwienia odpadów.

Tylko jedna firma zgodziła się podjąć zadania.

17 lutego 2026 roku Prezydent Miasta wydał postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego.

Planowano zawarcie umowy z firmą SARPI Dąbrowa Górnicza Sp. z o.o.

Firma zaproponowała kwotę 28 080 zł brutto za 1 Mg odpadów.

Całkowity koszt miał zależeć od faktycznej ilości usuniętych odpadów.

W raporcie przewidziano, że odpady zostaną usunięte do końca czerwca 2026 roku.

19.3. Edukacja ekologiczna

Miasto prowadziło działania edukacyjne dotyczące środowiska.

Edukacja ekologiczna oznacza uczenie mieszkańców, jak dbać o środowisko.

Działania były kierowane szczególnie do dzieci i młodzieży.

Miasto prowadziło punkt konsultacyjno-informacyjny programu Czyste Powietrze.

Program Czyste Powietrze wspiera wymianę starych źródeł ciepła i poprawę jakości powietrza.

Biuro Ochrony Środowiska organizowało:

• spotkania,
• dyżury konsultacyjne,
• materiały promocyjne,
• materiały edukacyjne.

Celem było zwiększenie świadomości ekologicznej mieszkańców.

Miasto zorganizowało też debatę:

Czyste powietrze, wspólne myślenie.

Debata odbyła się z okazji Dnia Ochrony Środowiska.

Podczas debaty rozmawiano między innymi o:

• jakości powietrza,
• działaniach miasta,
• lokalnych inicjatywach ekologicznych,
• zielonej infrastrukturze,
• zrównoważonym rozwoju.

Zielona infrastruktura to rozwiązania oparte na roślinach, wodzie i przyrodzie.

Zrównoważony rozwój oznacza rozwój, który bierze pod uwagę potrzeby ludzi i ochronę środowiska.

Miasto brało też udział w projekcie:

Zielona transformacja samorządów.

Projekt był realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy.

Pracownicy Biura Ochrony Środowiska uczestniczyli też w wydarzeniach miejskich.

Były to między innymi:

• Piknik w Leśnej Osadzie w ramach akcji Ekochoinka,
• Dni Otwarte MZK,
• Piknik Lepsza Polska.

Podczas tych wydarzeń prowadzono działania edukacyjne dotyczące:

• ochrony środowiska,
• gospodarki odpadami,
• bioróżnorodności,
• programu Czyste Powietrze.

Bioróżnorodność oznacza różnorodność roślin, zwierząt i innych organizmów.

Narada Obywatelska o zieleni

29 października 2025 roku w Palmiarni Zielonogórskiej odbyła się pierwsza miejska Narada Obywatelska.

Jej temat brzmiał:

Jakich przestrzeni zielonych potrzebujemy w naszym mieście?

Narada Obywatelska to spotkanie mieszkańców, podczas którego rozmawia się o ważnym temacie.

Spotkanie miało formę rozmowy i warsztatów.

Celem narady było zebranie:

• opinii mieszkańców,
• pomysłów mieszkańców,
• potrzeb dotyczących zieleni w mieście.

W naradzie wzięło udział 23 mieszkańców.

Mieszkańcy zgłosili się po ogłoszeniu informacji:

• na stronie internetowej Urzędu Miasta,
• w mediach społecznościowych,
• w informatorze „Czas Zielonej Góry”.

Spotkanie prowadziła moderatorka wskazana przez Fundację Sendzimira.

W naradzie uczestniczyły także ekspertki:

• Małgorzata Maśko-Horyza, Dyrektor Departamentu Rozwoju Miasta,
• Monika Drozdek, Ogrodnik Miejska.

Naradę obserwowali także przedstawiciele Urzędu Miasta z Gorzowa Wielkopolskiego oraz Zakładu Gospodarki Komunalnej.

19.4. Ochrona środowiska i zasobów przyrodniczych

Ta część raportu dotyczyła przyrody, drzew, lasów, zwierząt, wody, powietrza i odpadów.

Wycinka drzew

W 2025 roku rozpatrzono 244 wnioski o usunięcie drzew i krzewów.

Chodziło o zieleń rosnącą na terenach, które nie są własnością Miasta Zielona Góra.

Wydano zezwolenia na usunięcie 1 324 drzew.

Naliczono opłatę za wycinkę w wysokości 898 899,50 zł.

Umorzenie tej opłaty zależy od wykonania i utrzymania nasadzeń kompensacyjnych.

Nasadzenia kompensacyjne to nowe drzewa sadzone w zamian za drzewa usunięte.

W tym przypadku chodziło o 756 drzew.

Miasto zleciło także ekspertyzy dendrologiczne.

Ekspertyza dendrologiczna to specjalistyczna ocena stanu drzewa.

Ekspertyzy dotyczyły między innymi drzew przy:

• ulicy Łężyca-Odrzańska,
• ulicy Wrocławskiej, na terenie cmentarza.

Ekspertyzy wykonano z użyciem tomografu dźwiękowego.

Tomograf dźwiękowy pomaga ocenić stan wnętrza drzewa.

Koszt ekspertyz wyniósł 15 498 zł brutto.

Rozpatrzono także 426 zgłoszeń zamiaru wycinki drzew z terenów prywatnych.

Wydano też 214 uzgodnień dotyczących kolizji planowanej inwestycji z istniejącą zielenią.

Kolizja z zielenią oznacza, że planowana inwestycja może wpływać na drzewa, krzewy albo inne rośliny.

Gospodarka leśna

W 2025 roku wydano 20 decyzji dotyczących gospodarki leśnej.

Dotyczyły one drzew rosnących na terenach, które nie są własnością Miasta Zielona Góra.

Wydano także 824 zaświadczenia dotyczące działek objętych inwentaryzacją stanu lasu albo decyzją dotyczącą lasu.

Inwentaryzacja lasu oznacza opisanie stanu lasu.

Może obejmować na przykład informacje o drzewach, powierzchni i stanie terenu.

Formy ochrony przyrody

W 2025 roku Biuro Ochrony Środowiska zleciło ekspertyzę dendrologiczną 6 drzew.

Sprawdzano, czy mogą zostać uznane za pomniki przyrody.

Pomnik przyrody to szczególnie cenny element przyrody.

Może to być na przykład stare albo wyjątkowe drzewo.

Badane drzewa to między innymi:

• dwie sosny pospolite w Drzonkowie,
• wiąz szypułkowy w Krępie,
• dąb szypułkowy przy ulicy Stefana Wyszyńskiego,
• kasztanowiec zwyczajny przy alei Wojska Polskiego,
• dąb szypułkowy w Nowym Kisielinie.

Wykonano także ekspertyzę jesionu wyniosłego przy alei Niepodległości.

Drzewo jest pomnikiem przyrody.

Celem było określenie, jakie prace pielęgnacyjne trzeba wykonać.

W 2025 roku wykonano także te zabiegi pielęgnacyjne.

Zlecono również opracowanie sposobu zabezpieczenia bluszczu pospolitego.

Bluszcz jest pomnikiem przyrody.

Chodziło o ochronę bluszczu podczas prac termomodernizacyjnych budynku przy ulicy Kupieckiej 18.

Miasto zleciło pielęgnację kilku pomników przyrody.

Były to między innymi:

• kasztan jadalny przy ulicy Kraljevskiej,
• cypryśnik błotny przy ulicy Moniuszki,
• dąb szypułkowy przy ulicy Kazimierza Wielkiego.

W 2025 roku ustanowiono 6 nowych pomników przyrody.

Nadano im nazwy:

• Buk Stanisław,
• Zapomniane Platany,
• Dąb Uczonych.

Miasto zleciło także przegląd pomników przyrody ożywionej.

Przegląd miał pomóc ocenić:

• stan zdrowotny pomników przyrody,
• potrzebę pielęgnacji,
• możliwe zagrożenia dla ludzi i mienia,
• zmiany w stanie pomników przyrody.

Gospodarka rybacka

W 2025 roku wydano 389 kart wędkarskich.

Karta wędkarska uprawnia do amatorskiego połowu ryb.

Amatorski połów ryb oznacza łowienie ryb rekreacyjnie, a nie zawodowo.

Rejestracja sprzętu pływającego

W 2025 roku rozpatrzono 85 wniosków o rejestrację jednostek pływających.

Chodziło o jachty i inne jednostki pływające o długości do 24 metrów.

Jednostka pływająca to na przykład łódź albo jacht.

Ochrona gatunkowa zwierząt

W 2025 roku zarejestrowano 23 okazy zwierząt.

Chodziło o żywe zwierzęta gatunków objętych specjalnymi przepisami ochronnymi.

Były to zwierzęta należące do takich grup jak:

• płazy,
• gady,
• ptaki,
• ssaki.

Rejestracja takich zwierząt pomaga kontrolować handel i posiadanie gatunków chronionych.

Zasoby geologiczne

W 2025 roku miasto prowadziło sprawy dotyczące geologii.

Geologia dotyczy budowy ziemi, gruntów, skał i wód podziemnych.

W 2025 roku:

• zatwierdzono 2 projekty robót geologicznych z zakresu hydrogeologii,
• zatwierdzono 3 projekty robót geologicznych z zakresu geologii inżynierskiej,
• przyjęto 8 projektów robót geologicznych dotyczących wykorzystania ciepła Ziemi,
• zatwierdzono 3 dokumentacje hydrogeologiczne,
• zatwierdzono 4 dokumentacje geologiczno-inżynierskie,
• przyjęto 5 innych dokumentacji geologicznych,
• przyjęto 12 zgłoszeń rozpoczęcia i zakończenia robót geologicznych.

Hydrogeologia dotyczy wód podziemnych.

Geologia inżynierska pomaga ocenić, czy teren nadaje się pod inwestycje i budowę.

Ciepło Ziemi może być wykorzystywane na przykład do ogrzewania budynków.

Retencja terenowa

Miasto naliczyło opłatę za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej.

Retencja oznacza zatrzymywanie wody w środowisku.

Naturalna retencja pomaga ograniczać skutki suszy i gwałtownych opadów.

Opłata dotyczy nieruchomości o powierzchni powyżej 3 500 metrów kwadratowych.

Chodzi o sytuacje, gdy przez budowę albo utwardzenie terenu zmniejsza się powierzchnia biologicznie czynna.

Powierzchnia biologicznie czynna to teren, który może wchłaniać wodę i na którym może rosnąć roślinność.

W 2025 roku naliczona opłata wyniosła 175 912 zł.

Decyzje środowiskowe

W 2025 roku rozpatrzono albo nadal rozpatrywano 111 wniosków o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach jest potrzebna przy inwestycjach, które mogą wpływać na środowisko.

Taka decyzja określa, czy inwestycja może być realizowana i na jakich warunkach.

W 2025 roku wydano 21 decyzji.

Ochrona powietrza

W 2025 roku wydano 5 pozwoleń na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza.

Pozwolenie takie dotyczy instalacji, które mogą emitować zanieczyszczenia.

Przyjęto także 9 zgłoszeń eksploatacji instalacji, które nie wymagają pozwolenia.

Eksploatacja oznacza użytkowanie instalacji.

Ochrona przed hałasem

W 2025 roku do Urzędu Miasta wpłynęło 17 skarg na uciążliwości hałasowe.

Uciążliwość hałasowa oznacza hałas, który przeszkadza mieszkańcom albo może wpływać na komfort życia.

Miasto zleciło wykonanie pomiarów hałasu w jednym przypadku.

Ochrona przed polami elektromagnetycznymi

W 2025 roku przyjęto zgłoszenia dotyczące instalacji wytwarzających pola elektromagnetyczne.

Pola elektromagnetyczne mogą być związane na przykład z działaniem urządzeń i instalacji telekomunikacyjnych.

Przyjęto:

• 5 zgłoszeń eksploatacji instalacji,
• 80 zgłoszeń informacji o zmianie instalacji.

Gospodarka odpadami

W 2025 roku prowadzono 41 postępowań dotyczących gospodarki odpadami.

Wydano 3 decyzje nakazujące usunięcie odpadów z miejsc, które nie są przeznaczone do ich składowania albo magazynowania.

Wydano także:

• 2 pozwolenia na wytwarzanie odpadów,
• 2 decyzje zmieniające pozwolenia na wytwarzanie odpadów,
• 2 zezwolenia na zbieranie i magazynowanie odpadów.

Magazynowanie odpadów oznacza czasowe przechowywanie odpadów.

Składowanie odpadów oznacza ich umieszczenie na składowisku.

Podsumowanie

W 2025 roku działania miasta w ochronie środowiska obejmowały wiele spraw.

Najważniejsze dane z raportu to:

• usunięto 460,28 tony odpadów po pożarze w Przylepie,
• kontynuowano badania zanieczyszczenia terenu po pożarze,
• prowadzono monitoring wód podziemnych wokół miejsca pożaru,
• prowadzono sprawę odpadów niebezpiecznych przy ulicy Moniuszki,
• w Naradzie Obywatelskiej o zieleni wzięło udział 23 mieszkańców,
• rozpatrzono 244 wnioski o usunięcie drzew i krzewów,
• wydano zezwolenia na usunięcie 1 324 drzew,
• zaplanowano 756 nasadzeń kompensacyjnych,
• rozpatrzono 426 zgłoszeń zamiaru wycinki drzew z terenów prywatnych,
• ustanowiono 6 nowych pomników przyrody,
• wydano 389 kart wędkarskich,
• rozpatrzono 85 wniosków o rejestrację jednostek pływających,
• rozpatrzono albo prowadzono 111 wniosków o decyzje środowiskowe,
• wpłynęło 17 skarg na hałas,
• prowadzono 41 postępowań dotyczących gospodarki odpadami.

Komentarz edytorski

Ten rozdział raportu jest bardzo ważny.

Dotyczy spraw, które mieszkańcy mogą odczuwać bezpośrednio.

Chodzi o:

• bezpieczeństwo po pożarze w Przylepie,
• odpady niebezpieczne,
• drzewa,
• zieleń,
• hałas,
• powietrze,
• wodę,
• decyzje środowiskowe.

Problem polega na tym, że rozdział miesza sprawy bardzo różnej wagi.

Obok siebie są opisane katastrofalne skutki pożaru odpadów niebezpiecznych, zgłoszenia instalacji elektromagnetycznych, karty wędkarskie i rejestracja łodzi.

Formalnie wszystko mieści się w ochronie środowiska.

Ale dla czytelnika taki układ jest trudny.

Warto byłoby podzielić ten rozdział na większe, czytelne części:

• sprawy kryzysowe i odpady niebezpieczne,
• zieleń i drzewa,
• edukacja ekologiczna,
• powietrze, hałas i pola elektromagnetyczne,
• decyzje administracyjne,
• woda, retencja i geologia.

W raporcie warto byłoby też dopisać więcej informacji o skutkach działań.

Na przykład:

• jaki jest aktualny poziom ryzyka po pożarze w Przylepie,
• kiedy mieszkańcy otrzymają pełny plan remediacji,
• ile będzie kosztować remediacja,
• czy nasadzenia kompensacyjne po wycinkach zostały faktycznie wykonane,
• gdzie posadzono nowe drzewa,
• ile drzew usunięto z terenów miejskich,
• czego dotyczyły skargi na hałas,
• jakie były wyniki pomiaru hałasu,
• czego dotyczyły decyzje środowiskowe,
• jakie odpady nakazano usunąć.

Warto też poprawić numerację.

W raporcie kilka różnych podrozdziałów ma numer 19.4.7.

Dotyczy to:

• zasobów geologicznych,
• retencji terenowej,
• decyzji środowiskowych.

To wygląda na błąd redakcyjny. W wersji oficjalnej powinno to zostać poprawione. Są też drobne literówki i niezgrabności językowe. Nie zmieniają one sensu, ale w raporcie publicznym warto je poprawić.

Najważniejsze jest jednak coś innego. Ten rozdział powinien bardziej jasno pokazywać, co wynika z działań miasta dla mieszkańców.

Same liczby postępowań, decyzji i zgłoszeń pokazują pracę urzędu.

Ale mieszkańcy potrzebują wiedzieć także, czy środowisko jest bezpieczniejsze, czy zieleń jest realnie chroniona i czy problemy środowiskowe są rozwiązywane, a nie tylko obsługiwane papierowo.

Bo papier wszystko przyjmie, ale gleba, woda i płuca mieszkańców są już trochę mniej wyrozumiałe.